Sahada pano montajı, panoların veya hücrelerin tolerans içinde döşenmiş bir temel çerçevesine yerleştirilmesi, hizalanıp sabitlenmesi, birbirine bağlanması ve devreye almadan önce kontrol edilmesidir. Bu çerçevenin düzlüğü 1 metrede ±1 mm, doğrusallığı ise 1 metrede en fazla 1 mm ve tüm boyda en fazla 2 mm olmalıdır. Panoların içindeki bakır baralar ise sahaya gelmeden önce atölyede bir bara makinesi ile ölçüsüne göre hazırlanır.
Zemindeki birkaç milimetrelik sapma, kapıların, kesici arabasının ve bara eklerinin yıllarca zorlanmasına yol açar. Panonun genel tanımı ve görevi için elektrik panosu rehberimize bakabilirsiniz. Bu yazıyı okuduktan sonra kaideyi ölçüp düzeltebilir, panoları doğru sırayla kurabilir ve enerji öncesi kontrolleri eksiksiz yapabilirsiniz.
Dilerseniz makalenin sesli versiyonuna aşağıdan ulaşabilir ve içeriği dinleyebilirsiniz.
Pano Montajı Nasıl Yapılır? Atölye Montajı ile Saha Montajı Arasındaki Fark
Elektrik panosu montajı denince akla çoğu zaman atölyedeki iş gelir. Oysa bir panonun hayatında iki ayrı montaj aşaması vardır. Atölye montajı, gövdenin içine cihazların yerleştirilmesi, baraların bağlanması ve kablajın yapılmasıdır. Saha montajı ise bitmiş panonun kullanılacağı mahalde yerine konması, hizalanması, sabitlenmesi ve komşu panolarla birleştirilmesidir.
Bu yazı yalnızca saha montajını anlatır. Panonun iç kablajı ve cihaz yerleşimi atölyede tamamlanmış kabul edilir. Sahadaki görev, atölyede doğru yapılan işin bozulmadan çalışır hâle gelmesini sağlamaktır. Atölyede kusursuz hazırlanmış bir pano bile sahada eğri bir zemine oturursa bu emeğin önemli bir kısmı boşa gider.
Pano kurulumu ile hücre montajı her projede aynı sırayı izler. Önce düz bir zemin hazırlanır, ardından panolar yerleştirilip hizalanır, zemine sabitlenir, birbirine bağlanır ve son olarak kontrol edilir. Bir adım atlanırsa sonraki adımların hiçbiri doğru sonuç vermez. Ayrıntılar kurulacak pano tipine göre değişir; farklı tipler elektrik panosu çeşitleri yazımızda anlatılır.
Ücretsiz indir
Her makine, teknik özellik ve yapılandırma — tek bir PDF'te
Montajdan Önce: Teslim Alma, Depolama ve Taşıma
Panolar sahaya geldiğinde önce ambalaj dışarıdan incelenir. Ezilme, yırtılma veya ıslanma izi varsa ambalaj açılmadan fotoğraflanır ve sevk belgesine not düşülür. Ardından gövde, kapılar, menteşeler ve görünen cihazlar hasara karşı kontrol edilir. Eksik veya hasarlı parça, montaj başlamadan üreticiye bildirilir. Teslim sırasında sevk listesi, panoların numaraları ve yerleşim planındaki konumlarıyla da karşılaştırılır. Böylece montaj günü hangi panonun nereye gideceği tartışılmaz.
Montaj hemen başlamayacaksa panolar kuru, temiz ve tozsuz bir alanda saklanır. Nem, yoğuşma ve inşaat tozu, yalıtım malzemelerine ve mekanizmalara zarar verir. Bu yüzden ambalajın koruyucu örtüsü montaj gününe kadar yerinde bırakılır. Panolar düz bir yüzeye, devrilmeyecek biçimde konur. Depolama alanı inşaatın devam ettiği bölgeden uzak seçilirse kaynak kıvılcımı, boya ve su sızıntısı gibi riskler de azalır.
Taşıma sırasında pano daima dik tutulur. Kaldırma noktaları, sapan düzeni ve kullanılacak ekipman üreticinin talimatına göre seçilir. Gövdenin rastgele bir yerinden kaldırmak, ağırlık merkezi hesaba katılmadığı için devrilmeye ve gövdede eğilmeye yol açabilir.
Montaj yerine kadar olan yol da önceden yürünerek kontrol edilir. Kapı genişlikleri, rampalar, döşemenin taşıma kapasitesi ve dönüş alanları bu kontrolün parçasıdır. Yolda çıkan bir engel, panonun montaj günü koridorda beklemesine neden olur. Panoların taşınma sırası da montaj sırasına göre planlanırsa, mahalde gereksiz yer değiştirme ve kaldırma işlemi yapılmaz. Montaj günü kaldırma ekipmanı, su terazisi, şimler ve pano montaj aletleri de mahalde hazır bulundurulur.
Temel Çerçevesi ve Kaide: Pano Montajında ±1 mm/m Kuralı
Pano kaidesi, panoların oturduğu ve zemine bağlandığı çelik profil çerçevedir. Şap atılmadan önce döşenir ve dizideki tüm panoların ortak referans düzlemini oluşturur. Bu yüzden montaj kalitesinin büyük kısmı, panolar daha sahaya gelmeden bu aşamada belirlenir.
DIN 43661 A versiyonu, temel çerçevesi toleransı için iki ayrı ölçüt tanımlar. Düzlük, 1 m ölçüm boyunda ±1 mm içinde kalmalıdır. Doğrusallık ise 1 metrede en fazla 1 mm, tüm çerçeve boyunca en fazla 2 mm olmalıdır. Düzlük üst yüzeyin seviyesini, doğrusallık ise profilin yatayda ne kadar düz bir hat izlediğini gösterir.
Çerçeve parçaları birleştirildikten sonra üst yüzdeki çıkıntılar ve kaynak dikişleri taşlanarak düzlenir. Pano tabanı bu yüzeye doğrudan oturacağı için küçük bir kaynak çapağı bile panoyu kaldırır. Çerçevenin zemine bağlanma biçimi ve ankraj tipi üreticinin talimatında tanımlanır.
Şap atılırken çerçeve, altında boşluk kalmayacak şekilde gömülür. Altta kalan boşluk, pano ağırlığı altında profilin zamanla esnemesine yol açar. Çerçevenin üst kenarının şap yüzeyine göre konumu ise üreticinin talimatına göre belirlenir.
Tolerans Aşılırsa Ne Olur?
Tolerans dışı bir kaide, sorunlarını genellikle montajdan sonra gösterir. Kapılar tam kapanmaz, kilit dilleri karşılığına oturmaz. Hücreler arası birleşim delikleri kaçar ve bara ekleri gerilim altında kalır. Çekmeceli kesici bulunan bir hücrede, kesici arabası da rahat sürülemez ve çekmeceli kesici konumları arasındaki geçiş zorlaşır. Bu sorunların hepsi, panolar yerine bağlandıktan sonra düzeltilmesi pahalı işlerdir.
Pano Kaidesi Nasıl Tesviye Edilir ve Ölçülür?
Ölçüm su terazisi veya lazer nivo ile yapılır. Çerçeve 1 m’lik ölçüm boylarına bölünür ve her bölümde hem düzlük hem doğrusallık okunur. Okunan değerler, nokta numaralarıyla birlikte ölçü föyüne kaydedilir. Bu föy, devreye alma dosyasının bir parçası olur.
Panolar arasında kalan küçük seviye farkları şimle giderilir. Bir üreticinin kurulum talimatında bu fark ölçü föyüyle belirlenir ve 0,5–1,0 mm kalınlığındaki şimlerle düzeltilir. Bu değerler örnektir; kesin değer, kullandığınız panonun üreticisinin talimatından alınır. Şim, tolerans dışına çıkmış bir çerçeveyi kurtarmak için değil, ince ayar için kullanılır.
makinelerimizi sahada izleyin
Panoların Yerleştirilmesi, Hizalanması ve Sabitlenmesi
Panolar, üreticinin yerleşim planına ve montaj sırasına göre kaideye konur. Montaj genellikle referans alınan bir panodan başlar ve diğer panolar bu referansa göre sırayla eklenir. Sıra karıştırılırsa ana bara ile branşman barası ekleri ve kablo girişleri planla örtüşmez. Panoları kaide üzerinde kaydırırken ön yüzleri ve tabanları çizilmemelidir; bunun için üreticinin önerdiği kaydırma yöntemi kullanılır. Panoyu kaideye zorla itmek, şimleri yerinden oynatabilir.
AG panolar TS EN 61439, OG hücreler ise IEC 62271-200 kapsamında üretilir. Bir tip testli pano sistemi kuruluyorsa, test edilen yapının korunması için üreticinin talimatı dışına çıkılmaz.
OG hücre montajı ile büyük AG panolarının kurulumu bu aşamada aynı mantıkla ilerler. Her pano yerine konduktan sonra ön yüzü komşu panoyla aynı hatta hizalanır. Ardından düşeylik, ön ve yan yüzlerden su terazisiyle kontrol edilir. Her bölmesi metal perdeyle ayrılmış bir metal bölmeli hücre dizisinde de hizalama aynı titizlikle yapılır. Ön yüzdeki küçük bir kayma, dizi uzadıkça büyür ve son panoda belirgin hâle gelir. Bu yüzden hizalama her panodan sonra tekrarlanır, dizi bitince değil. Uzun dizilerde ön yüz hattı için gergin bir ip veya lazer çizgisi referans olarak kullanılabilir.
Hizalama tamamlanınca panolar zemine sabitlenir. Cıvatalı sabitleme sonradan sökmeye ve yer değiştirmeye izin verir. Kaynaklı sabitleme ise daha kalıcıdır ama sonradan değişiklik yapmayı zorlaştırır. Hangisinin kullanılacağını üreticinin talimatı ve proje belirler. Sabitleme sırasında panonun hizası tekrar kontrol edilir, çünkü cıvata sıkılırken veya kaynak yapılırken gövde hafifçe kayabilir.
Üretici talimatları genellikle her panonun çapraz olarak en az iki noktadan bağlanmasını ister. Bir üreticinin kurulum talimatında örnek olarak en az M10 sabitleme cıvatası ve 60 Nm sıkma momenti verilir. Bu yalnızca bir örnektir; kesin değer, kullandığınız sistemin talimatından alınır. Tek gövdeli bir RMU hücre kurulurken de zemine sabitleme aynı biçimde üreticinin talimatına göre yapılır.
Hücreler Arası Birleştirme: Gövde, Bara ve Topraklama Bağlantıları
Panolar sabitlendikten sonra hücre birleştirme aşamasına geçilir. Komşu gövdeler birleştirme cıvatalarıyla birbirine bağlanır. Cıvatalar önce elle takılır, ardından üreticinin belirttiği sırayla sıkılır. Sıralı sıkma, gövdelerin birbirini çekerek hizadan çıkmasını önler. Bir uçtan rastgele sıkılan cıvatalar, dizinin bir yöne kaymasına ve önceki hizalamanın bozulmasına yol açabilir. Sıkılan cıvatalar işaretlenirse hangi bağlantının tamamlandığı sonradan kolayca görülür.
Gövdeler birleşince bölme sacları ve kapaklar kontrol edilir. Komşu hücrelerdeki bölmeler birbirine düzgün oturmalı, kapaklar aynı hizada durmalıdır. Hizasız bir kapak, genellikle kaidede veya gövde birleşiminde bir sorun olduğunu gösterir. Bu durumda kapağı zorlayarak ayarlamak yerine önce seviye ve birleşim yeniden kontrol edilir. Sorunun kaynağı çözülmeden yapılan kapak ayarı, kısa sürede yine bozulur.
Hücreler arası bara ekleri, üreticinin verdiği değere göre sıkılır; bu değerlerin nasıl uygulandığı bara cıvata sıkma torku yazımızda anlatılır. Toprak barası ekleri ise hücre dizisi boyunca kesintisiz bağlanır. Bu bağlantıların sırası ve kontrolü de gövde birleştirmesi gibi üreticinin talimatına göre yapılır.
Bara temas yüzeylerinin hazırlığı ayrı bir iş adımıdır ve montajdan önce tamamlanır. Atölyede delik konumu ve büküm ölçüsü doğru işlenmiş baralar, sahada zorlanmadan birleşir. PAYAPRESS’in ürettiği bara işleme makinesi bu atölye aşamasında kullanılır.
Ücretsiz indir Her makine, teknik özellik ve yapılandırma — tek bir PDF'te
Kablo Girişleri ve Döşeme Açıklıkları
Panoların altındaki taban açıklığı, üreticinin çizimine göre bırakılır. Açıklıklar kaide döşenirken planlanmalıdır. Şap atıldıktan sonra açılan delikler hem zaman kaybettirir hem de çerçeveye zarar verebilir. Kullanılmayan açıklıklar, montaj bittikten sonra toz ve küçük hayvan girişine karşı uygun bir malzemeyle kapatılır. Bina dışından gelen kablolarda yer altı kablo borusu çıkışları da bu açıklıklarla hizalanacak şekilde planlanır.
Kablolar genellikle panoların altındaki kablo bodrumundan gelir. Bir üreticinin kurulum talimatına göre kablo bodrumu yüksekliği en az kablo bükülme yarıçapı kadar olmalıdır. Bu yükseklik yetersizse kablolar keskin bükülür, yalıtım zorlanır ve bağlantı noktalarına mekanik yük biner. Bodrum yüksekliği inşaat aşamasında belirlendiği için bu kontrol, panolar sahaya gelmeden yapılmalıdır. Bükülme yarıçapı kablonun tipine ve kesitine bağlıdır; bu konu endüstriyel kablo seçimi yazımızda ele alınır.
Döşemede yüksek gerilim kabloları için kanal varsa kapakları ayrıca ele alınır. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği Madde 24’e göre bu kapaklar, arıza sırasındaki iç basınçla yerlerinden fırlamayacak şekilde monte edilmelidir.
Pano Montajı Kontrol Listesi: Devreye Alma Öncesi Saha Kontrolleri
Montaj bittiğinde ekip, her şeyin yerinde olduğunu düşünse bile kontrolü yazılı bir listeyle yapar. Liste, gözden kaçan küçük bir eksiğin ilk enerjide büyük bir arızaya dönüşmesini önler. Panolar birleştirildikten sonra, enerji verilmeden önce aşağıdaki maddeler tek tek kontrol edilir ve kayda geçirilir:
-
-
- Tesviye ölçü föyü doldurulmuş ve imzalanmıştır.
- Tüm sabitleme noktaları bağlanmış, eksik cıvata kalmamıştır.
- Birleştirme cıvataları sıkıldıktan sonra işaretlenmiştir.
- Mekanik kilitler ve manevra mekanizmaları enerjisiz durumda denenmiştir.
- Panoların içinde alet, cıvata veya başka yabancı cisim kalmamıştır.
- Kapılar ve kapaklar zorlanmadan, tam olarak kapanmaktadır.
- Etiketler ve faz işaretleri yerindedir.
-
- Yalıtım ve topraklama sürekliliği testleri yetkili ekipçe yapılmış ve kayda geçmiştir.
Her madde kontrol eden kişinin adıyla imzalanır ve ölçü föyüyle birlikte devreye alma dosyasına eklenir. Bu liste, ilk enerji öncesi yapılan saha kontrolüdür. Enerji verildikten sonraki düzenli kontroller ise elektrik panosu bakımı kapsamına girer.
Sonuç
Sahada sıra her zaman aynıdır: düz zemin, hizalama, sabitleme, birleştirme ve kontrol. Kaide tolerans içinde döşenip ölçü föyüne kaydedilmeden panolar yerleştirilmemelidir. Hizalama ve sabitleme üreticinin sırasına göre yapılır, birleştirme cıvataları sıralı sıkılır. Kontrol listesi tamamlanmadan ve kayıtlar dosyaya eklenmeden devreye almaya geçilmez. Bu sırayı izleyen bir ekip, kapıların, kesici arabalarının ve bara eklerinin yıllarca zorlanmadan çalışmasını sağlar. Artık kaideyi ölçebilir, panoları doğru sırayla kurabilir ve enerji öncesi kontrolü eksiksiz yapabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Bu makaleyi değerlendirin
1 ile 5 yıldız arasında bir puan seçin.
Henüz puanlama yapılmadı
0 Yorum
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.