Çekmeceli kesici konumları, kesicinin sabit bölüme ve elektrik devrelerine bağlantı durumunu tanımlar. İşletme konumunda ana güç bağlantıları bağlıdır; test konumunda bu bağlantılar ayrılır ve tasarıma bağlı olarak kumanda devreleri kullanılabilir. Ayrılmış ve dışarı alınmış konumların anlamı ise ilgili ürünün yapısına göre değerlendirilir.
Buradaki temel yanılgı, kesicinin açık olmasını ana devreden fiziksel olarak ayrılmasıyla aynı kabul etmektir. Açık bir kesici hâlâ işletme konumunda bulunabilir. Dolayısıyla konum göstergesi ile açık-kapalı göstergesi farklı bilgiler verir.
Bu ayrım, pano üzerindeki işaretleri doğru okumak ve test sırasında hangi bağlantıların kullanılabildiğini anlamak için gereklidir. Ancak üreticiler aynı konum adlarını her zaman aynı anlamda kullanmaz. Özellikle orta gerilim hücreleriyle alçak gerilim kesici çekmecelerinin terminolojisi birbirine doğrudan aktarılmamalıdır.
Pano ve şalt ekipmanlarının genel yapısını anlamak için elektrik panosu rehberimiz, bu konumların sistem içindeki yerini açıklayan temel bir başlangıç noktasıdır.
Okumak yerine dinlemeyi mi tercih ediyorsunuz? Yazının geri kalanını aşağıdaki sesli versiyondan dinleyebilirsiniz.
Çekmeceli Kesici Nedir? Yapısı ve Bağlantıları
Çekmeceli devre kesici, sabit güç kabloları veya bara bağlantıları sökülmeden hareketli bölümü sabit bölümden ayrılabilen bir kesici düzenidir. Orta gerilimde bu hareket çoğunlukla bir kesici arabasıyla, alçak gerilimde ise kesicinin sabit çekmece bölümündeki sürme mekanizmasıyla sağlanır. Kesici arabası veya çekmecesi, kılavuzlar ve sürme mekanizması boyunca tanımlanmış konumlara hareket eder.
Primer kontaklar ana güç devresine bağlanır. Sekonder bağlantılar ise kumanda, yardımcı besleme, sinyal ve ilgili kontrol işlevlerini taşır. Bu iki bağlantı grubunun birlikte veya ayrı yönetilebilmesi, çekmeceli yapının temel özelliğidir.
Sabit monte edilmiş bir kesiciden farklı olarak hareketli bölüm, tasarımın izin verdiği konumlarda ana devreden ayrılabilir. Ancak hareket mesafesi, kilitlemeler ve bağlantı sırası ilgili hücrenin yapısına bağlıdır.
Kesicinin kendi açma-kapama mekanizmasıyla çekmeceyi hareket ettiren mekanizma aynı işlevi yapmaz. İlki ana kontakları açar veya kapatır; ikincisi kesicinin hücreyle bağlantı konumunu değiştirir.
Çekmeceli yapı bir montaj özelliğidir; panonun kullanım amacını veya gerilim seviyesini tek başına belirlemez. Dağıtım ve kumanda uygulamalarının sınıflandırılması için elektrik panosu çeşitleri rehberini inceleyebilirsiniz.
Çekmeceli Kesici Konumları ve Açık-Kapalı Durumu
Kesicinin OPEN/CLOSED veya O/I, yani açık-kapalı durumu, kendi ana kontaklarının durumunu belirtir. Burada açık (OPEN/O), kontakların açık; kapalı (CLOSED/I), kontakların kapalı olduğu anlamına gelir. SERVICE/TEST/DISCONNECTED gibi ifadeler ise çekmeceli bölümün hücre içindeki bağlantı konumunu tanımlar.
Bu nedenle iki bilgi birlikte okunmalıdır. “İşletme konumunda, açık” ifadesiyle “test konumunda, açık” ifadesi aynı elektriksel bağlantıyı anlatmaz.
İlk durumda kesicinin ayırma kontakları hücrenin sabit primer kontaklarına bağlı olabilir. İkinci durumda bu bağlantılar ayrılmıştır. Kesicinin kendi ana kontaklarının açık olması, sabit kontakların veya çevredeki bölmelerin gerilimsiz olduğunu göstermez.
Başlıca konum adları işletme, test, ayrılmış ve dışarı alınmış konumdur. Bunlar her üründe dört ayrı mekanik durma noktası bulunduğu anlamına gelmez. Üretici bazı adları birleştirebilir veya farklı işlevleri ayrıca tanımlayabilir.
İşletme, Test, Ayrılmış ve Dışarı Alınmış Konumların Özeti
| Konum | Ana güç bağlantısı | Kumanda ve yardımcı bağlantılar | Hareketli bölümün yeri |
|---|---|---|---|
| İşletme / servis | Sabit primer kontaklara bağlı | Normal işletme için bağlı ve hazır | Tanımlanmış işletme noktası |
| Test | Sabit primer kontaklardan ayrılmış | Tasarıma ve fiş durumuna bağlı olarak kullanılabilir | Sabit bölümde veya hücrede tanımlanmış test noktası |
| Ayrılmış | Sabit primer kontaklardan ayrılmış | Ayrı bir konum olarak tanımlanan bazı AG kesicilerinde ayrılmış; birleşik OG test/ayrılmış konumunda fiş durumuna bağlı | Üreticinin tanımladığı ayrılmış nokta; test ile aynı nokta olabilir |
| Dışarı alınmış | Normal hücre bağlantılarından ayrılmış | Normal hücre bağlantısı ayrılmış; ayrı test bağlantısı mümkün olabilir | Sabit bölümün veya hücrenin dışında |
Bu tablo genel bir özettir; her üründe dört bağımsız durma noktası bulunmaz. Konumların hiçbiri bütün panonun gerilimsiz olduğunu tek başına göstermez.
Anahtarlama işleviyle mekanik bağlantı konumunu ayırmak, cihaz adlarını doğru yorumlamayı da kolaylaştırır. Temel anahtarlama kavramları hakkında daha fazla bilgi için elektrik anahtarı yazımıza bakabilirsiniz.
İşletme Konumu: Ana Devreye Bağlı Çalışma Noktası
İşletme (servis) konumu, kesicinin normal güç dağıtımına katılabildiği tanımlanmış son konumdur. İngilizce belgelerde service position veya connected position ifadeleriyle karşılaşabilirsiniz.
Bu konumda hareketli primer kontaklar ilgili sabit kontaklara bağlanır. Kumanda ve yardımcı bağlantılar da normal işletmenin gerektirdiği şekilde hazırdır. Ancak gerçek yük akımı, kesicinin açık-kapalı durumuna ve devrenin enerjilenmesine bağlıdır.
İşletme konumu, kesicinin kapalı olduğu anlamına gelmez. Kesici işletme konumunda açık bekleyebilir. Örneğin koruma açması sonrasında ana kontakları açıkken çekmecesi aynı konumda kalabilir.
Tersine, yalnızca kapama komutunun verilmiş olması işletme konumunu doğrulamaz. Konum bilgisi ayrı bir mekanik gösterge veya konum anahtarıyla izlenir; ilgili kilitlemeler kapamaya izin verilip verilmeyeceğini belirler.
Normal yük akımı taşınırken bağlantıların termal davranışı ve mahfaza içindeki sıcaklık da önem kazanır. Bu işletme koşullarını ele alan pano soğutma rehberi, test konumundaki fonksiyon kontrolünden farklı bir değerlendirme alanını açıklar.
Kesici Test Konumu: Güç ve Kumanda Bağlantılarının Durumu
Kesici test konumu, primer güç bağlantılarının ayrıldığı ve uygun koşullarda fonksiyon kontrollerinin yapılabildiği konumdur. Kesici bu sırada çoğunlukla hücrenin içinde kalır; dışarı alınması gerekmez.
Testin amacı, ana güç devresine yük aktarmadan belirli kumanda ve mekanizma işlevlerini doğrulamaktır. Bunun için sekonder bağlantıların ve gerekli yardımcı beslemenin uygun durumda olması gerekir.
ABB UniGear ZS1 orta gerilim dokümanlarında test/ayrılmış konum birleşik adı kullanılır. Bu konumda test için gerekli kumanda bağlantısı bağlı tutulabilir. Kumanda fişinin ayrılması da ilgili mekanik koşullara bağlıdır.
Dolayısıyla aynı çekmece konumu, kumanda fişinin durumuna göre farklı test olanakları sunabilir. “Test göstergesi görünüyor” bilgisi, bütün kumanda devrelerinin kesinlikle bağlı ve beslenmiş olduğunu tek başına kanıtlamaz.
Test konumunda yapılan fonksiyon kontrolleri, bakım planındaki diğer incelemelerin yerine geçmez. Testleri daha geniş bir kontrol programıyla birlikte değerlendirmek için elektrik panosu bakımı rehberimize göz atabilirsiniz.
İşletme ve Test Konumu Arasındaki Fark
İşletme konumunda primer kontaklar ana güç devresine bağlıdır. Test konumunda primer bağlantılar ayrılmıştır; tasarıma bağlı olarak kumanda ve yardımcı devreler kullanılabilir. Böylece kesicinin belirli fonksiyonları normal yük akımı taşımadan kontrol edilebilir.
| Özellik | İşletme konumu | Test konumu |
|---|---|---|
| Primer güç bağlantısı | Bağlı | Ayrılmış |
| Normal yük akımı | Kesici kapalı ve devre enerjiliyse taşınabilir | Taşınmaz |
| Kumanda ve yardımcı devre | Normal işletme için bağlı | Bağlantı ve besleme durumu tasarıma göre doğrulanır |
| Açma-kapama işlevi | İşletme ve kilitleme koşullarına bağlı | Test koşulları ve kilitlemeler izin verirse kullanılabilir |
| Mekanik yerleşim | Tanımlanmış çalışma noktası | Primer bağlantılardan ayrılmış test noktası |
| Bütün hücrenin gerilimsizliği | Konum bunu göstermez | Konum bunu göstermez |
Bu karşılaştırma kavramsaldır. Kesin bağlantı durumu, ilgili kesici ve hücrenin üretici dokümanından doğrulanmalıdır.
Konum bilgisi, kesicinin kısa devre performansını da göstermez. Bağlantı durumundan ayrı değerlendirilmesi gereken kesme ve dayanım değerleri için şalter kesme kapasitesi yazısını okuyabilirsiniz.
Primer Kontaklar, Bara Tarafı ve Kablo Tarafı
Test konumuna geçildiğinde kesicinin hareketli primer bağlantıları hücrenin sabit bağlantılarından uzaklaşır. Böylece kesici üzerinden normal güç aktarımını sağlayan bağlantı yolu ayrılır.
Orta gerilim fider hücresinde bu bağlantılar bara tarafı ve kablo tarafıyla ilişkilidir. Kesicinin iki tarafının gerilim durumu aynı olmayabilir; kablo tarafından başka bir kaynaktan besleme bulunabilir.
Bu nedenle kesicinin ayrılmış olması, sabit primer kontakların gerilimsiz olduğu anlamına gelmez. Bara bölmesi veya başka bölmeler enerjili kalabilir. Sekonder devrede de yardımcı gerilim bulunabilir.
Ayrılma bilgisi, belirli bir bağlantının durumunu açıklar. Güvenli çalışma için gereken gerilimsizlik doğrulamasını, çalışma alanının sınırlandırılmasını veya gerekli topraklama değerlendirmesini yerine getirmez.
Birden fazla kaynağı bulunan tesislerde besleme sınırları tek hat şemasından izlenmelidir. Özellikle yedek kaynak ve transfer düzeni bulunan uygulamalarda jeneratör bağlantısının sistem içindeki rolü de dikkate alınır; kesici konumu bütün kaynakların ayrıldığını kanıtlamaz.
Önerilen makine
HBC-A120 Makinası
120 × 12 mm’ye kadar olan bakır ve alüminyum baraları keser, zımbalar ve büker — üç farklı istasyonda eş zamanlı olarak çalışır.
120 × 12 mm
3 güç ünitesi
Kesme · Delme · Bükme
Sekonder Bağlantılar ve Test Edilebilen İşlevler
Sekonder bağlantının kullanılabilir olması, kesiciyi ana devreden ayırırken kumanda işlevlerini değerlendirmeye olanak verir. Açma ve kapama komutları, mekanizma geri bildirimleri ve yardımcı kontaklar bu kapsamda incelenebilir.
Kontrol şemasına ve donanıma bağlı olarak şu işlevler test edilebilir:
- Açma ve kapama bobinlerinin kumandaya tepkisi.
- Yay kurma motorunun ve mekanizma göstergelerinin çalışması.
- Yardımcı kontaklardan gelen açık-kapalı bilgisi.
- Uygun test düzeniyle koruma rölesinin açma komutunun ilgili kumanda yoluna aktarılması.
- Uzaktan kontrol izinleri ve konum geri bildirimleri.
Bu liste her kesicide bütün işlevlerin bulunduğunu göstermez. Kumanda gerilimi, fiş bağlantısı, mekanizma durumu ve kilitlemeler uygun değilse belirli testler gerçekleştirilemeyebilir.
Ayrıca başarılı bir fonksiyon testi, normal yük altında bütün sistem davranışını doğrulamaz. Örneğin açma komutunun kesiciyi çalıştırması, ana akım yolunun veya koruma sisteminin bütün ölçüm zincirinin doğrulandığı anlamına gelmez. Test konumu, sekonder enjeksiyon testinin kendisi değildir; testin kapsamı kullanılan bağlantı ve test yöntemine göre ayrıca belirlenir.
Kumanda bağlantılarının uygunluğu yalnızca fişin takılı olmasına bağlı değildir; kablo yapısı ve uygulama koşulları da değerlendirilir. Güç ve kontrol kablolarının seçimine ilişkin temel ölçütler için endüstriyel kablo seçimi rehberini inceleyebilirsiniz.
Test ve Ayrılmış Konum: AG ile OG Arasındaki Terminoloji Farkı
Test ve disconnected position bazı ürünlerde ayrı, bazı ürünlerde birleşik tanımlanır. Konumun anlamı yalnızca İngilizce etiketin çevirisinden çıkarılmamalıdır.
ABB MNS 3.0 alçak gerilim dokümanının Emax 2 giriş kesicileri bölümünde bağlı, test ve ayrılmış konumlar ayrı açıklanır. Testte ana bağlantı ayrılmışken yardımcı bağlantı kullanılabilir; ayrılmış konumda her iki bağlantı da ayrılır.
Buradaki ayrılmış konum, kesicinin mutlaka hücreden çıkarıldığı anlamına gelmez; hareketli bölüm sabit bölümde kalırken ana ve yardımcı bağlantılar ayrılmış olabilir. Bu örnek, ABB UniGear ZS1 orta gerilim hücresindeki birleşik test/ayrılmış terminolojisiyle aynı değildir. Emax 2 kesici çekmecesinin bağlantı düzeni, UniGear kesici arabasına doğrudan uygulanamaz.
MNS dokümanında çekmeceli çıkış modülleri için ayrıca işletme kolu konumları tanımlanır. Bir çıkış modülünün kol etiketleriyle çekmeceli kesicinin konumları da birbirine karıştırılmamalıdır. Önce hangi hareketli birimden söz edildiği belirlenmelidir.
Mevcut bir hücrede kesici veya kumanda sistemi yenilenirken eski konum adları ve geri bildirimler yeni ekipmana varsayımla aktarılmamalıdır. Bu uyumluluk konusu, orta gerilim hücre retrofit çalışmalarında ayrıca değerlendirilir.
Dışarı Alınmış Konum: Kesicinin Hücreden Çıkarılması
Removed veya dışarı alınmış konum, kesicinin normal işletme-test hareket alanından çıkarıldığı durumu anlatır. Kesici artık hücre içindeki test noktasında beklememektedir.
Bu durum inceleme, bakım veya servis için gerekli olabilir. Ancak kesicinin dışarıda bulunması, hücrenin bara veya kablo devresinin topraklandığını göstermez.
Normal hücre bağlantılarından ayrılan kesici, ayrı bir test düzenine bağlanabilir. Böyle bir düzen mevcutsa yardımcı devreler yeniden beslenebilir; “dışarıdaki kesicide hiçbir elektriksel işlem yapılamaz” ifadesi de genellenmemelidir.
Kesicinin çıkarılması; taşıma düzeni, mekanik kilitlemeler ve üretici koşulları gerektiren ayrı bir işlemdir. Test konumunun tanımı, kesicinin doğrudan çekilerek çıkarılabileceği anlamına gelmez.
Bakım kapsamında sabit bölümdeki cıvatalı bara bağlantıları da incelenecekse bunlar, kesicinin geçmeli ayırma kontaklarından ayrı ele alınmalıdır. Cıvatalı bağlantılara ait bara cıvata sıkma torku bilgileri, geçmeli kontaklara uygulanacak bir sıkma talimatı değildir.
Ara Konumlar ve Kesicinin Sürülmesi
İşletme ile test arasında geçilen hareket bölgesi, normal bir çalışma konumu değildir. Kontakların ve kilitleme mekanizmasının geometrisi bu bölgede geçiş hâlindedir.
ABB UniGear ZS1 işletme kılavuzu, hareketin tanımlanmış son konuma tamamlanmasını ve kesicinin ara konumda bırakılmamasını belirtir. Aynı belgede kapama, tanımlanmış işletme veya test konumlarıyla sınırlandırılır.
Kesicinin sürülmesi, yani racking-in/racking-out, hareketli bölümün tanımlanmış konumlar arasında taşınmasıdır; bir yük açma-kapama işlemi değildir. Kesici kapalıyken konum değiştirmek de normal çekmeceli kesici işletmesinin bir parçası değildir. UniGear ZS1 kilitleme düzeninde hareket koşulları kesicinin açık olmasını gerektirir; ilgili topraklama kilitlemesi de dikkate alınır.
Bu açıklama bir manevra sırası değildir. Hareketin bütün izin koşulları, ürünün işletme talimatı ve tesis prosedürü üzerinden doğrulanmalıdır. Beklenmeyen direnç veya gösterge uyumsuzluğu, mekanizmayı zorlamak için gerekçe oluşturmaz.
Kilitleme Sistemi ve Konum Göstergesi
Kilitleme sistemi, uygun olmayan konumda kapamayı veya hareketi önlemeye yardımcı olur. Mekanik parçalar, konum anahtarları ve elektriksel izin devreleri birlikte çalışabilir.
UniGear ZS1 örneğinde kesici hareketi, kapama izni, kumanda fişi ve topraklama ayırıcısı arasında bağlantılı koşullar bulunur. Ek kilitlemelerin kapsamı siparişe ve kontrol düzenine göre değişebilir.
Konum göstergesi, mekanizmanın tanımlanmış noktaya ulaşıp ulaşmadığını anlamaya yardımcı olur. Uzaktan gelen konum geri bildirimi ise ilgili yardımcı anahtarın ve kontrol devresinin bilgisidir.
Konum göstergesi gerilimin yokluğunu doğrulayan bir ölçüm değildir. Mekanik konum, açık-kapalı durum ve elektriksel gerilim bilgisi ayrı değerlendirilmelidir. Bu bilgiler uyuşmuyorsa yalnızca tek bir göstergeye dayanarak sonuç çıkarılmamalıdır.
Bu makaleyi faydalı bulduysanız, Rittal pano alternatifi hakkındaki yazımıza da göz atabilirsiniz.
Koruyucu Perdeler ve Topraklama Kilitlemesi
Bazı metal mahfazalı hücrelerde koruyucu perdeler, yani shutter mekanizmaları, kesici primer bağlantılardan ayrılırken sabit kontaklara erişimi sınırlandırır. Açılma ve kapanma, hareketli taşıyıcıyla ilişkilidir.
ABB UniGear ZS1 dokümanları, bu perdeleri kesici, bara ve kablo bölmeleri arasındaki ayırma düzeninin parçası olarak açıklar. Perde kilitlemesinin ayrıntıları ve ek erişim önlemleri konfigürasyona bağlıdır.
Perdenin kapanması bir koruma önlemidir; arkasındaki kontakların gerilimsizleştiğini göstermez. Perde konumu, elektriksel ayırma ve gerilimsizlik doğrulamasının yerine geçmez.
Kesici konumu, topraklama ayırıcısının kilitleme zincirinde de bir girdi olabilir. UniGear ZS1 örneğinde test/ayrılmış veya dışarı alınmış konum bu zincirle ilişkilidir. Ancak mekanik izin bulunması, yapılacak manevranın bütün elektriksel güvenlik koşullarını kanıtlamaz.
Kompanzasyon Kontaktörü hakkında daha fazla bilgi için ilgili makalemize göz atabilirsiniz.
Ücretsiz indir
Her makine, teknik özellik ve yapılandırma — tek bir PDF'te
Çekmeceli Kesici Konumları İçin Kontrol Başlıkları
Konumu değerlendiren kişi, yalnızca kesicinin hücre içinde yaklaşık nerede durduğuna bakmamalıdır. Ürün etiketleri, bağlantı şeması ve güncel işletme dokümanı birlikte okunmalıdır.
Kavramsal kontrol başlıkları şunlardır:
- Konum göstergesi tanımlanmış bir son konumu gösteriyor mu?
- Açık-kapalı göstergesi konum bilgisinden ayrı okunuyor mu?
- Kumanda fişi ve yardımcı besleme durumu biliniyor mu?
- Yerel göstergelerle uzaktan gelen bilgiler uyumlu mu?
- Kilitleme ve perde düzeni ilgili ürün tasarımıyla uyumlu mu?
- İncelenen belge kullanılan hücreye, kesiciye ve konfigürasyona ait mi?
IEC 62271-200, anma gerilimi 1 kV üzerinde ve 52 kV dâhil olmak üzere bu sınıra kadar olan AC metal mahfazalı şalt düzenleri için teknik çerçeve sağlar. Alçak gerilim pano ve kesicilerinin değerlendirilmesinde ise ilgili IEC 61439 ve IEC 60947-2 kapsamları dikkate alınır; OG hücre terminolojisi AG ekipmana doğrudan aktarılmaz. Ancak ürünün konum adlarını veya saha manevralarını tek başına belirleyen işletme kılavuzu değildir.
Güvenli bakım izni ayrıca değerlendirilir. Test konumu; bütün panonun enerjisiz olduğunu, çalışma alanının güvenli olduğunu veya ilgili devrenin topraklandığını otomatik olarak göstermez.
Alçak gerilimde sistemin tasarım doğrulaması ile sahadaki kesici fonksiyon testi farklı kapsamları değerlendirir. Bu ayrımın pano seçimine etkisini tip testli pano sistemi rehberimizde inceleyebilirsiniz.
Doğru Konum Bilgisiyle Doğru Değerlendirme
İşletme konumu ana güç bağlantısının kurulduğu, test konumu ise primer bağlantının ayrıldığı tanımlanmış noktayı anlatır. Yardımcı devrelerin durumu ve test olanakları ürün tasarımına göre değişir. Kesicinin açık-kapalı durumu bu konumlardan ayrı okunmalıdır.
Sahadaki değerlendirme, üreticinin terminolojisini ve kullanılan konfigürasyonu esas almalıdır. Test, ayrılmış veya dışarı alınmış göstergesi tek başına güvenli bakım izni oluşturmaz. Ana bağlantı, kumanda bağlantısı ve gerilim durumu ayrı doğrulanarak konum bilgisinin sınırları korunmalıdır.
Bu makaleyi değerlendirin
1 ile 5 yıldız arasında bir puan seçin.
Henüz puanlama yapılmadı