Bakır ağırlık hesaplama, hacim × yoğunluk ilişkisine dayanır: dikdörtgen bir bara için kg = genişlik (mm) × kalınlık (mm) × uzunluk (m) × 8,9 ÷ 1000. Örneğin 100 × 10 mm’lik 1 metre bakır bara yaklaşık 8,9 kg gelir.
Sık yapılan hata, çelik için hazırlanmış lama tablolarını veya hesaplayıcılarını bakıra uygulamaktır; yoğunluk farklı olduğu için sonuç yanlış çıkar.
Bu sayfadaki hesaplayıcıyla bara, lama, çubuk ve levhanın ağırlığını ölçülerden bulabilir, bir pano projesinin toplam bakır ihtiyacını çıkarabilirsiniz.
Bakır Ağırlık Hesaplama Aracı
Hesaplayıcıyı kullanmak için önce şekli seçin: bara-lama, yuvarlak çubuk veya levha. Ardından ölçüleri milimetre, uzunluğu metre olarak girin. Yuvarlak çubukta genişlik ve kalınlık yerine çap istenir. Levha için de bara ile aynı alanlar kullanılır; levhanın genişliği ve kalınlığı milimetre, boyu metre olarak girilir.
Aynı ölçüden birden fazla parça varsa adet alanını doldurun. Araç hem tek parçanın hem de toplam miktarın ağırlığını kilogram olarak, iki ondalık basamakla verir. Yoğunluk varsayılan olarak 8,9 g/cm³’tür; farklı bir değerle çalışmanız gerekiyorsa bu alanı değiştirebilirsiniz. Sonucu her ölçü değişikliğinden sonra yeniden hesaplatmayı unutmayın; özellikle uzunluk alanında metre yerine milimetre girmek en sık yapılan giriş hatasıdır. Hesaplanan ağırlık, bir bara işleme makinesi ile kesilecek malzemenin planlanmasında da ilk adımdır.
Bakır Ağırlık Hesaplama Formülü
Her metal parçanın ağırlığı aynı mantıkla bulunur: önce hacim hesaplanır, sonra yoğunlukla çarpılır. Değişen tek şey, kesit alanının parçanın şekline göre nasıl bulunduğudur. Bakır ağırlığı nasıl hesaplanır sorusunun cevabı bu yüzden her şekil için aynı iki adıma iner: kesit alanını bulmak ve yoğunlukla çarpmak. Baraların genel tanımı ve kullanım yeri için bara sistemleri rehberimize bakabilirsiniz.
Bakır yoğunluğu için elektrik uygulamalarında kullanılan Cu-ETP (C11000) bakırda 8,9 g/cm³ değeri esas alınır. Copper Development Association’ın verilerine göre IACS referans bakırının yoğunluğu da 8,89 g/cm³’tür. Pratik hesaplarda 8,9 g/cm³ yeterli hassasiyeti verir.
Kalitelere göre yoğunluktaki küçük farklar için farklı bakır kaliteleri yazımıza bakabilirsiniz. Hesapta hangi yoğunluk değerini kullandığınızı belgelerde belirtmek, sonuçların başkalarıyla karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Formüldeki 1000’e bölme işlemi birim dönüşümünden gelir. Kesit alanı mm², uzunluk metre olarak girildiğinde 1 mm² × 1 m = 1 cm³ olur. Hacim cm³ cinsinden bulunur, yoğunlukla çarpılınca sonuç gram çıkar; 1000’e bölünce kilograma döner.
Bu kısayol sayesinde ölçüleri birim değiştirmeden doğrudan formüle yazabilirsiniz. Bara ölçüleri sahada zaten milimetreyle, boylar metreyle verildiği için hata payı da azalır. Uzunluğu da milimetre olarak girerseniz formülün sonunu 1000 yerine bir milyona bölmeniz gerekir; bu yüzden uzunluğu metre olarak yazmak en güvenli yoldur. Çok sayıda parçanın birlikte hesaplandığı projelerde bu işi bir bara hesaplama yazılımı ile yapmak da mümkündür.
Bakır Bara ve Lama İçin
Dikdörtgen kesitli parçalar için formül şudur:
kg = genişlik (mm) × kalınlık (mm) × uzunluk (m) × 8,9 ÷ 1000
Bakır lama ağırlık hesaplama da aynı formülle yapılır; bara ile lama arasında geometrik bir fark yoktur. Örneğin 50 × 5 mm ölçüsünde, 3 metre boyunda bir lama için: 50 × 5 × 3 × 8,9 ÷ 1000 = 6,675 kg. Yani bu parça yaklaşık 6,68 kg gelir.
Hesabın ilk adımı olan genişlik × kalınlık çarpımı kesit alanını verir. Bu değeri bir kez bulduktan sonra farklı boylar için yalnızca uzunluğu değiştirmeniz yeterlidir. Kesit alanını 8,9 ile çarpıp 1000’e böldüğünüzde ise o kesitin metre ağırlığını elde edersiniz.
Bakır Çubuk ve Levha İçin
Bakır çubuk ağırlık hesaplama için önce dairenin alanı bulunur:
kg = π × d² (mm) ÷ 4 × uzunluk (m) × 8,9 ÷ 1000
Örneğin 20 mm çapında, 1 metre boyunda bir çubuk için kesit alanı π × 20² ÷ 4 ≈ 314,16 mm²’dir. Ağırlık ise 314,16 × 1 × 8,9 ÷ 1000 ≈ 2,80 kg olur.
Bakır levha ağırlık hesaplama ise dikdörtgen formülüyle yapılır; levha, geniş ve ince bir lama gibi düşünülür. Örneğin 1000 mm genişliğinde, 2 mm kalınlığında ve 2 metre boyunda bir levha: 1000 × 2 × 2 × 8,9 ÷ 1000 = 35,6 kg. İnce bakır katmanlardan oluşan flexible bara ise bu formülle değil, üreticinin verdiği metre ağırlığıyla hesaplanmalıdır.
Standart Bara Kesitlerinde Metre Ağırlığı Tablosu
Sık kullanılan kesitlerde her seferinde hesap yapmamak için metre ağırlığı (kg/m) tablosu işinizi kolaylaştırır. Aşağıdaki değerlerin tamamı yukarıdaki formülle, 8,9 g/cm³ yoğunlukla hesaplanmıştır. Bu tablo, bakır bara ağırlık hesaplama sırasında hızlı bir başvuru olarak kullanılabilir. Bir bakır bara makinesi ile çalışan atölyelerde tablo, stoktaki bara boylarının ağırlığını hızla bulmak için de kullanılır.
| Özellik | Değer | Birim | Tasarımda ne anlama gelir |
|---|---|---|---|
| Elektrik iletkenliği (20 °C) | 58 (%100 IACS) | MS/m | Belirli bir akım için gereken kesiti belirler |
| Özdirenç (20 °C) | 0,01724 | Ω·mm²/m | İletkenin direncini ve gerilim düşümünü belirler |
| Yoğunluk | 8,9 | g/cm³ | Baranın ağırlığını, taşıma ve mesnet yükünü belirler |
| Erime noktası | 1083 | °C | Malzemenin sıcaklık dayanımının üst sınırıdır |
| Isıl iletkenlik (20 °C) | 391 | W/m·K | Isının bara boyunca dağılma hızını belirler |
| Isıl genleşme katsayısı | 17,6 × 10⁻⁶ | 1/K | Isınmada boy uzamasını ve bağlantı zorlanmasını belirler |
| Elastisite modülü | 117 | GPa | Baranın eğilmeye karşı rijitliğini belirler |
Tabloda olmayan bir kesit için genişlik ile kalınlığı çarpıp sonucu 8,9 ile çarpın ve 1000’e bölün. Çok büyük kesitli baralarda, örneğin bir elektroliz barası hesabında da aynı formül geçerlidir; yalnızca ölçüler büyür. Tabloyu kullanmak için metre ağırlığını parçanın boyuyla çarpmanız yeterlidir. Örneğin 2,5 metrelik bir 60 × 10 mm bara 5,34 × 2,5 = 13,35 kg gelir.
Bu tablo yalnızca ağırlık içindir; bir kesitin ne kadar akım taşıyabileceğini göstermez. Kesit seçimi için bakır baraların akım taşıma kapasitesi yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek: Bir Pano İçin Toplam Bakır Ağırlığı
Bakır kg hesaplama, tek parçada değil bütün bir projede asıl değerini gösterir. Bir panoda hangi baraların bulunduğu elektrik panolarında bara kullanımı yazımızda anlatılır. Aşağıdaki örnekte bir panonun bara listesi üç kalemden oluşsun.
- Ana bara: 4 adet, 100 × 10 mm, her biri 2,4 m. Bir parça 8,9 × 2,4 = 21,36 kg; dört parça 85,44 kg. Bu ağırlık, bara mesnet izolatörü seçimi sırasında da hesaba katılır.
- Bağlantı baraları: 12 adet, 30 × 5 mm, her biri 0,6 m. Bir parça 1,335 × 0,6 = 0,801 kg; on iki parça 9,612 kg.
- Topraklama barası: 1 adet, 40 × 5 mm, 2,4 m. Ağırlığı 1,78 × 2,4 = 4,272 kg.
Toplam: 85,44 + 9,612 + 4,272 = 99,324 kg. Bu pano için yaklaşık 99,32 kg bakır gerekir.
Bu sonuç, malzeme siparişinde ve taşıma planlamasında doğrudan kullanılabilir. Hesabı kalem kalem yapmak, hangi kesitin toplam ağırlığın büyük kısmını oluşturduğunu da gösterir; bu örnekte ana baralar toplamın büyük bölümünü tek başına oluşturur. Parçalar bir CNC bara makinesi ile doğru boyda kesildiğinde teorik ağırlık ile kullanılan malzeme birbirine yaklaşır ve malzeme planlaması kolaylaşır. Kesimden kalan artık malzemenin ayrıca takibi ise fire konusudur.
Aynı yükü bara yerine kabloyla taşımanın bakır miktarını nasıl değiştirdiğini merak ediyorsanız bara mı kablo mu sorusu yazımızda ele alınır.
Teorik Ağırlık ile Tartılan Ağırlık Neden Farklıdır?
Formülle bulunan değer teorik ağırlıktır. Teorik ağırlık ↔ tartılan ağırlık arasında küçük farklar görmek normaldir ve bu farkın birkaç nedeni vardır.
İlk neden ölçü toleransıdır. Baranın genişliği ve kalınlığı, ürün standardında örneğin EN 13601 tanımlanan toleranslar içinde nominal değerden biraz sapabilir. Bu sapma, uzun boylarda ağırlığa yansır.
İkinci neden köşe radyüsüdür. Ticari baraların köşeleri genellikle yuvarlatılmıştır; bu yüzden gerçek kesit alanı, genişlik × kalınlık çarpımından biraz küçüktür. Formül ise köşeleri keskin kabul eder. Bu yüzden teorik ağırlık çoğu zaman tartılan ağırlıktan bir miktar fazla çıkar; fark küçük kesitlerde oransal olarak daha belirgindir.
Üçüncü neden kaplamadır. Kalaylı veya gümüş kaplı baralarda kaplama katmanı çok ince olduğu için ağırlığa etkisi genellikle ihmal edilebilir düzeydedir. Isıyla daralan bir bara izolasyon makaronu ile yalıtılmış baralarda ise makaronun ağırlığı formülde yer almaz; gerekiyorsa ayrıca eklenir. Kesin ağırlık gereken durumlarda ise tartım esas alınır. Teorik hesap planlama için, tartım ise teslim ve kayıt için doğru araçtır.
Sonuç
Bakırın ağırlığını bulmak için hacmi yoğunlukla çarpmak yeterlidir; mm ve m ile çalışıldığında formül tek satıra iner. Dikdörtgen, yuvarlak ve levha parçalar aynı mantıkla hesaplanır. Teorik değer planlama, sipariş ve taşıma için yeterlidir. Faturalama veya kesin stok kaydı gibi durumlarda ise tartım sonucuna güvenin.
Sıkça Sorulan Sorular





Bu makaleyi değerlendirin
1 ile 5 yıldız arasında bir puan seçin.
Henüz puanlama yapılmadı
0 Yorum
Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yapın.